بسیاری از افراد برای بررسی سلامت قلب خود آزمایش‌هایی مانند کلسترول، قند خون یا فشار خون را پیگیری می‌کنند؛ اما یک شاخص مهم دیگر نیز وجود دارد که می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره ریسک بیماری‌های قلبی عروقی در آینده ارائه دهد: آزمایش لیپوپروتئین (a) یا Lp(a).

این آزمایش با یک نمونه خون ساده انجام می‌شود و می‌تواند نشان دهد که آیا فرد به دلیل بالا بودن این شاخص، در معرض خطر بیشتری برای برخی بیماری‌های قلبی و عروقی قرار دارد یا خیر.

دکتر رضانیا در جزیره کیش نیز بر اهمیت شناخت عوامل خطر قلبی تأکید دارند و معتقدند که بررسی شاخص‌هایی مانند Lp(a) می‌تواند به شناسایی زودهنگام افراد پرخطر و انجام اقدامات پیشگیرانه کمک کند.

Lp(a) چیست و چرا اهمیت دارد؟

لیپوپروتئین (a) یا Lp(a) نوعی ذره چربی در خون است که شباهت‌هایی به LDL یا همان «کلسترول بد» دارد.

تفاوت مهم Lp(a) با بسیاری از شاخص‌های چربی خون این است که مقدار آن در بدن، تا حد زیادی توسط ژنتیک تعیین می‌شود و از والدین به ارث می‌رسد.

به همین دلیل عواملی مانند:

• رژیم غذایی
• ورزش
• کاهش وزن

معمولاً تأثیر زیادی روی پایین آوردن سطح Lp(a) ندارند.

به همین دلیل، برخلاف بسیاری از آزمایش‌های چربی خون، در بسیاری از افراد یک بار اندازه‌گیری Lp(a) در طول دوران بزرگسالی می‌تواند اطلاعات مهمی درباره ریسک قلبی فرد ارائه دهد.

چرا باید آزمایش Lp(a) انجام دهیم؟

بر اساس توصیه برخی انجمن‌های معتبر قلب و عروق مانند انجمن قلب اروپا (ESC) و انجمن قلب آمریکا (AHA)، بهتر است هر فرد بزرگسال حداقل یک بار در طول زندگی میزان Lp(a) خود را اندازه‌گیری کند.

دلیل اهمیت این آزمایش این است که بالا بودن Lp(a) می‌تواند بدون ایجاد علامت مشخص، خطر برخی بیماری‌های قلبی را افزایش دهد.

شناخت این عدد به پزشک کمک می‌کند تا در صورت وجود ریسک بالا، کنترل سایر عوامل خطر با دقت بیشتری انجام شود.

چه کسانی بیشتر به آزمایش Lp(a) نیاز دارند؟

اگرچه بررسی یک‌بار این شاخص برای بسیاری از افراد بزرگسال توصیه شده است، اما انجام آزمایش Lp(a) برای بعضی گروه‌ها اهمیت بیشتری دارد.

۱. افرادی که سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودرس دارند

افرادی که در خانواده آن‌ها سابقه سکته قلبی یا مغزی در سنین پایین وجود دارد، بهتر است این شاخص را بررسی کنند.

منظور از بیماری قلبی زودرس معمولاً شامل:

• سکته قلبی در مردان زیر ۵۵ سال
• سکته قلبی در زنان زیر ۶۵ سال

است.

از آنجا که سطح Lp(a) بیشتر تحت تأثیر ژنتیک قرار دارد، سابقه خانوادگی می‌تواند یک نشانه مهم برای بررسی باشد.

۲. افرادی که با وجود کنترل LDL همچنان دچار تنگی عروق می‌شوند

گاهی فرد با وجود اینکه کلسترول LDL خود را کنترل کرده و درمان مناسب دریافت می‌کند، همچنان دچار مشکلات عروقی یا تنگی رگ‌ها می‌شود.

در چنین شرایطی، بررسی Lp(a) می‌تواند به پیدا کردن یک عامل خطر پنهان کمک کند.

زیرا بالا بودن Lp(a) می‌تواند یکی از عواملی باشد که حتی در شرایط کنترل مناسب LDL، همچنان خطر بیماری‌های قلبی را افزایش دهد.

۳. افراد مبتلا به کلسترول خانوادگی بالا (Familial Hypercholesterolemia)

افرادی که به هایپرکلسترولمی فامیلی یا کلسترول خانوادگی بالا مبتلا هستند، معمولاً خطر بیشتری برای بیماری‌های قلبی دارند.

در این افراد، بررسی Lp(a) می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره میزان ریسک قلبی ارائه دهد و به پزشک در تصمیم‌گیری درمانی کمک کند.

بالا بودن Lp(a) چه خطراتی دارد؟

بالا بودن Lp(a) به معنی ابتلای قطعی به بیماری قلبی نیست؛ اما می‌تواند احتمال بروز برخی مشکلات قلبی عروقی را افزایش دهد.

افزایش Lp(a) با افزایش خطر موارد زیر همراه است:

سکته قلبی زودرس

افرادی که سطح Lp(a) بالاتری دارند، ممکن است در سنین پایین‌تر در معرض خطر بیماری عروق کرونر و سکته قلبی قرار بگیرند.

سکته مغزی

بالا بودن این شاخص می‌تواند با افزایش احتمال برخی مشکلات عروقی مغز نیز مرتبط باشد.

تنگی و کلسیفیکاسیون دریچه آئورت

Lp(a) علاوه بر عروق قلبی، با افزایش خطر تنگی دریچه آئورت و رسوب کلسیم روی این دریچه نیز ارتباط دارد.

به همین دلیل، این آزمایش فقط مربوط به کلسترول نیست و در ارزیابی کلی خطر بیماری‌های قلبی عروقی اهمیت دارد.

آزمایش Lp(a) برای تشخیص چه بیماری‌هایی نیست؟

گاهی افراد تصور می‌کنند این آزمایش می‌تواند تمام خطرات سلامت بدن را بررسی کند، اما چنین نیست.

آزمایش Lp(a) برای ارزیابی خطر بیماری‌های قلبی عروقی و برخی مشکلات مرتبط با عروق و دریچه آئورت کاربرد دارد.

این آزمایش برای تشخیص مستقیم موارد زیر نیست:

• دیابت
• فشار خون بالا
• بیماری‌های تیروئید
• سایر بیماری‌های عمومی

برای بررسی این موارد، آزمایش‌ها و ارزیابی‌های جداگانه نیاز است.

تفسیر عدد Lp(a) چگونه انجام می‌شود؟

تفسیر نتیجه آزمایش باید توسط پزشک و با توجه به شرایط کلی فرد انجام شود؛ زیرا فقط یک عدد نمی‌تواند تمام وضعیت قلبی فرد را مشخص کند.

به طور کلی، در برخی دسته‌بندی‌ها:

کمتر از ۳۰ تا ۳۵

معمولاً به عنوان محدوده پایین‌تر در نظر گرفته می‌شود.

حدود ۳۰ تا ۵۰

می‌تواند در محدوده میانی قرار بگیرد و نیاز به بررسی سایر عوامل خطر دارد.

بالاتر از ۵۰

می‌تواند نشان‌دهنده افزایش قابل توجه ریسک قلبی عروقی باشد.

بالاتر از ۱۵۰

در برخی معیارها به عنوان سطح بسیار بالا در نظر گرفته می‌شود و ممکن است با افزایش قابل توجه خطر بیماری‌های قلبی همراه باشد.

توجه داشته باشید که واحد گزارش آزمایشگاه‌ها ممکن است متفاوت باشد و تفسیر دقیق باید با توجه به واحد اندازه‌گیری و شرایط فرد انجام شود.

اگر Lp(a) بالا باشد یعنی حتماً بیماری قلبی دارم؟

خیر.

بالا بودن Lp(a) به این معنا نیست که فرد حتماً دچار سکته قلبی یا بیماری قلبی خواهد شد.

این عدد فقط نشان می‌دهد که فرد ممکن است یک عامل خطر ژنتیکی مهم داشته باشد.

در چنین شرایطی، کنترل سایر عوامل خطر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، از جمله:

• فشار خون
• قند خون
• کلسترول LDL
• وزن مناسب
• فعالیت بدنی
• ترک سیگار
• سبک زندگی سالم

هدف اصلی این است که مجموع عوامل خطر تا حد ممکن کاهش پیدا کند.

آیا رژیم غذایی و ورزش Lp(a) را کاهش می‌دهند؟

برخلاف بسیاری از شاخص‌های چربی خون، سطح Lp(a) بیشتر به ژنتیک وابسته است.

بنابراین تغییرات سبک زندگی معمولاً کاهش چشمگیری در مقدار Lp(a) ایجاد نمی‌کنند.

اما این موضوع به معنی بی‌اهمیت بودن تغذیه و ورزش نیست.

داشتن سبک زندگی سالم می‌تواند به کنترل سایر عوامل خطر کمک کند و احتمال بیماری‌های قلبی را کاهش دهد.

برای مثال:

• ورزش منظم
• تغذیه متعادل
• کنترل وزن
• مصرف کمتر چربی‌های ناسالم
• کنترل فشار و قند خون

همچنان نقش بسیار مهمی دارند.

اهمیت بررسی Lp(a) در پیشگیری از بیماری‌های قلبی

یکی از مهم‌ترین اهداف پزشکی امروز، شناسایی افراد پرخطر قبل از ایجاد بیماری جدی است.

بسیاری از مشکلات قلبی ممکن است سال‌ها قبل از بروز علائم، با وجود عوامل خطر مشخص قابل پیشگیری باشند.

آزمایش‌هایی مانند Lp(a) می‌توانند به پزشک کمک کنند تا تصویر دقیق‌تری از وضعیت قلبی فرد داشته باشد و در صورت نیاز، اقدامات پیشگیرانه زودتر آغاز شوند.

دکتر رضانیا در جزیره کیش نیز بر اهمیت پیشگیری و بررسی عوامل خطر پیش از ایجاد مشکلات جدی قلبی تأکید دارند.

سوالات متداول درباره آزمایش Lp(a)

آیا همه افراد باید آزمایش Lp(a) بدهند؟

بر اساس توصیه برخی انجمن‌های قلب، اندازه‌گیری Lp(a) حداقل یک بار در طول بزرگسالی می‌تواند برای بسیاری از افراد مفید باشد.

آیا بالا بودن Lp(a) یعنی کلسترول من بالاست؟

خیر. ممکن است فرد کلسترول LDL طبیعی داشته باشد اما Lp(a) او بالا باشد.

آیا Lp(a) ارثی است؟

بله. سطح این شاخص عمدتاً تحت تأثیر ژنتیک قرار دارد و می‌تواند از والدین به ارث برسد.

اگر Lp(a) بالا باشد باید چه کار کنم؟

کنترل دقیق سایر عوامل خطر مانند LDL، فشار خون، قند خون، وزن، ورزش و سبک زندگی اهمیت زیادی دارد و پزشک بر اساس شرایط فرد تصمیم‌گیری می‌کند.

جمع‌بندی

آزمایش Lp(a) یک آزمایش ساده خون است که می‌تواند اطلاعات مهمی درباره ریسک آینده بیماری‌های قلبی عروقی ارائه دهد.

این شاخص بیشتر تحت تأثیر ژنتیک قرار دارد و برخلاف بسیاری از عوامل خطر، معمولاً با تغییر رژیم غذایی یا ورزش کاهش زیادی پیدا نمی‌کند.

افرادی که سابقه خانوادگی سکته قلبی یا مغزی زودرس دارند، کسانی که با وجود کنترل LDL همچنان دچار مشکلات عروقی می‌شوند و افراد مبتلا به کلسترول خانوادگی بالا، اهمیت بیشتری برای انجام این آزمایش دارند.

با این حال، بالا بودن Lp(a) به معنی بیماری قطعی نیست؛ بلکه یک هشدار برای توجه بیشتر به سلامت قلب است.

همان‌طور که دکتر رضانیا در جزیره کیش تأکید دارند، شناخت زودهنگام عوامل خطر و کنترل سایر موارد مانند فشار خون، قند خون، کلسترول و سبک زندگی سالم، نقش مهمی در پیشگیری از بیماری‌های قلبی دارد.